3

แสงสว่างปลายอุโมงค์ที่ “ชุมชนบ้านโคก” ปัญหาปากท้องรุมเร้า มุ่งสู่“ปลาร้าปลาช่อน”ยกระดับจากสินค้าพื้นบ�้านสู่เกรดพรีเมี่ยม

รายงานพิเศษ

สังคมยุคค่าครองชีพมองไม่เห็นหัวประชาชน ค่าน้ำค่าไฟตามอำเภอใจ ค่าน้ำมันตามแต่นายทุน ก๋วยเตี๋ยวข้าวแกงแพงกว่าค่าครองชีพผู้คนหันมากินยาบ้าแทนข้าวเพราะราคาถูกกว่าซื้อง่ายขายคล่อง เศรษฐกิจที่ตกต่ำ คุณภาพวัยแรงงานติดการพนันออนไลน์ เยาวชนติดกัญชากลายเป็นอันธพาลทั่วบ้านทั่วเมือง ครอบครัวแตกสลายเมายาหลอนกลายเป็นปัญหาสังคมวงกว้างเป็นยุคข้าวยากหมากแพง ปัญหาที่กล่าวข้างต้นหลั่งไหลเข้าสู่ชุมชนบ้านโคก ตำบลวัดหลวง อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย อย่างไม่ทันตั้งตัวก่อนที่สถาบันครอบครัวชุมชนล่มสลาย คุณโชติกา ศรีสุวรรณ อายุ 45 ปี หนึ่งในชาวชุมชนสร้างแนวร่วมจิตอาสาหวังสร้างภูมิคุ้มกันด้วยการสร้างรายได้ให้ครัวเรือนในชุมชน ปัญหาสังคมรุมเร้ารายได้ทำไร่ทำนาชักหน้าไม่ถึงหลัง

อาชีพหลักของชาวตำบลบ้านโคก ส่วนใหญ่ทำไร่ทำนาทำการเกษตรสร้างรายได้ไม่แน่นอนกลายเป็นช่องว่างให้ยาเสพติดรุกเข้ามาสู่ชุมชนน้องเฟอรี่ หรือ โชติกา ศรีสุวรรณ เป็นหัวหอกตัวตั้งตัวตีตั้งกลุ่มแม่บ้านกว่า50คน หวังสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ร่วมกัน

“ชาวชุมชนบ้านโคก อำเภอโพนพิสัย ไม่เคยมีหลักประกันทางสังคม รายได้จากผลผลิตเกษตรที่ตกต่ำราคาไม่แน่นอนกว่าจะได้เงินมาจับจ่ายในครอบครัวไม่พอใช้ชักหน้าไม่ถึงหลัง ปัญหาปากท้องผสมผสานกันก่อให้เกิดปัญหาทางสังคมตามมา เริ่มต้นจากคนในชุมชนแค่30คนรวมกลุ่มกัน มาวันนี้กลุ่มมีสมาชิกกว่า50คนทำกิจกรรมจิตอาสาในชุมชนร่วมกัน ภูมิคุ้มกันดีที่สุดคือทำอย่างไรให้เหล่าสมาชิกมีรายได้ครอบครัวเพิ่มขึ้นนอกเหนือจากอาชีพเกษตรกร” คุณโชติกา ผู้จัดตั้งกลุ่มย้อนเล่าเหตุการณ์ คิดแล้วลงมือทำยกระดับปลาร้าพื้นบ้านเป็นเกรดพรีเมี่ยม

จากการร่วมตัวของกลุ่มแม่บ้านสมาชิกกว่า50คนกลายเป็น แก๊งค์นางฟ้าตำบลบ้านโคก มีเจตนารมณ์ร่วมกันพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็งสมาชิกชาวชุมชนมีรายได้เพิ่มมีกิจกรรมทางสังคมที่เด่นชัดย้อนไปครั้งหมู่บ้านโดนโรคโควิททุกคนช่วยกันในนามจิตอาสาลงพื้นที่ช่วยพี่น้องชาว อสม.ส่งข้าวส่งน้ำส่งยาตามบ้านผู้ป่วยที่กักตัว นอกนั้นยังช่วยเหลือโรงพยาบาลสนามจนเหตุการณ์คลี่คลายด้วยดี เป็นที่กล่าวขวัญถึงความเสียสละในครั้งนั้น

“สมาชิกแก๊งค์นางฟ้าเข้มแข็งขึ้นพวกเราผ่านเหตุการณ์ต่างๆด้วยกัน เกิดความคิดทำอาชีพสร้างรายได้เห็นปลาร้าตามบ้านในชุมชนบ้านโคก ปลาร้าเป็นของกินที่ต้องมีทุกครัวเรือนในชุมชนต่างคนต่างทำกินกันเองเหลือก็นำไปขายตลาด ปลาร้าพื้นบ้านเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นทำเป็นอาชีพให้สมาชิกมีรายได้เลยตั้งชื่อเป็นกลุ่มแม่บ้านนางฟ้าปลาร้าบ้านโคก อำเภอโพนพิสัย ด้วยการยกระดับปลาร้าพื้นบ้านโดยนำปลาช่อนเป็นๆซึ่งมีราคาแพงมาหมักตามสูตรโบราณด้วยเทคนิคเคล็ดลับของกลุ่มด้วยการหมักไว้ในระยะเวลา 3 – 12 เดือน เพื่อได้ ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมที่เนื้อปลาไม่เน่าไม่เละไม่มีกลิ่นเหม็นเนื้อปลาช่อนแน่นเป็นเอกลักษณ์ปลาร้าปลาช่อนตำบลบ้านโคกและยังสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากปลาร้าพื้นบ้านได้อีกเท่าตัว ” คุณโชติกา เล่าอย่างภาคภูมิใจ

บ่อปลาสวนเกษตรจิดาภา อัศวินม้าขาวช่วยต่อท่อหายใจส่งปลาช่อนราคาถูก บนถนนเส้นทางนักต่อสู้หวังแก้ไขปัญหาสังคมในชุมชนบ้านโคก คุณโชติกา หรือน้องเฟอรี่ หัวหอกคนสำคัญที่ต่อสู้โดยมีกองหลังเหล่าสมาชิกอีกกว่า 50 ชีวิตในชุมชนเป็นเดิมพัน กลายเป็นเรื่องยากกว่าจะรวบรวมสมาชิกให้ร่วมเดินไปในทิศทางเดียวกันได้ ความคิดเริ่มสะดุดตั้งแต่เริ่มต้นยังไม่ได้ลงมือโจทก์วัตถุดิบต้องปลาช่อนเป็นๆเท่านั้น ลงสำรวจแผงขายปลาในตลาดปลาช่อนตายแล้วยังกิโลกรัมละเกือบ200บาท

“ขณะนั้นไปดูปลาช่อนตายแล้วแผงขายกิโลกรัมละเกือบ200แล้ว เราต้องใช้ปลาช่อนเป็นๆตัวหนึ่งต้องมีน้ำหนักเกือบกิโลกรัมถึงจะนำมาเป็นวัตถุดิบได้หลังจากหมักเนื้อปลาช่อนจะหายไปกว่าครึ่ง บนความโชคร้ายเรามีความโชคดีปรึกษาถูกคนจริงๆ คุณหมอมิลลค์ ดร.จิดาภา สุนทรธนากุล เจ้าของสวนเกษตรจิดาภา ที่ตำบลนาหนัง รับรู้เป้าหมายหวังช่วยแก้ปัญหาสังคมชุมชนของกลุ่มเลยให้เรารับปลาช่อนเลี้ยงที่บ่อกว่า10ไร่มาเป็นวัตถุดิบในราคาถูกอีกทั้งยังสั่งจองปลาร้าปลาช่อน เกรดพรีเมี่ยมของกลุ่มอีกกว่า100กิโลกรัม รวมถึงยังช่วยเหลือช่วยประชาสัมพันธ์แนะนำสินค้าในกลุ่มต่างๆจนขณะนี้มียอดสั่งจองปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมชุดแรกต้องใช้ระยะเวลาอีก 3-12เดือน สามารถส่งให้ลูกค้าตามที่จองไว้ได้”คุณโชติกา กล่าว

เทคนิคหมักปลาร้าปลาช่อนผลลัพธ์ฉีกทุกกฎธรรมชาติ สูตรขั้นตอนเทคนิคหมักปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยม ของกลุ่มแม่บ้านนางฟ้าปลาร้าบ้านโคก จากเซฟใหญ่ประจำชุมชน ถือว่าความลับของกลุ่มกว่าจะได้ผลิตภัณฑ์ปลาร้าปลาช่อนมีการแบ่งหน้าทีอย่างชัดเจนหลังจากขึ้นปลาช่อนจากบ่อปลาสวนเกษตรจิดาภา นำมาน๊อคน้ำแข็งทันที ขอดเกล็ด แล่ ล้าง แบ่งเป็น แผนกครัว แผนกล้าง ทำการล้างแล่ล้าง3-4น้ำ นำเกลือก้อนใหญ่ที่สั่งมาเฉพาะตำให้เม็ดเล็กหมักปลาประมาณ 3 วันจากนั้นนำมาล้างอีก 3 น้ำ ก่อนนำมาหมักเกลือทุกอณุเนื้อปลาช่อนช่วยให้เนื้อปลาไม่เละเนื้อแน่น ส่วนรำข้าวใช้ ข้าว กข12หนองคาย ตามด้วยเม็ดกระถินช่วยเรื่องกลิ่นเนื้อปลาจะออกสีแดง จากนั้นยังมีเครื่องปรุงอีกชุดสำหรับเซฟใหญ่ใช้ หลังจากนั้นจะเก็บเข้าถังปิดฝาให้แน่นเก็บไว้3เดือนระยะนี้ผลที่ได้เนื้อปลาช่อนจะออกมันๆเหมาะสำหรับนำมาทอดหรือปิ้งปรุงสุก กรณีหมักไว้ต่อนาน6เดือน เนื้อปลาช่อนจะแน่นกว่าเดิมออกสีแดงๆเหมือนปลาสดผลลัพธ์ถือว่าฉีกทุกกฎธรรมชาติการหมักปลาร้าพื้นบ้านอย่างสิ้นเชิง

ถ้ารออีก12เดือน การเปลี่ยนแปลงปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมของกลุ่มฯเนื้อปลาจะสีแดง เนื้อปลาช่อนจะแข็งเป็นตัวสามารถกินดิบได้ ในขณะปลาร้าพื้นบ้านจะเละมีกลิ่นฉุน ในส่วนน้ำปลาร้าปลาช่อนที่ได้จะมีกลิ่นหอมละมุนสามารถนำไปปรุงอาหารได้ตามปกติ สิ่งเหล่านี้คือคุณสมบัติพิเศษของปลาร้าปลาช่อนของกลุ่มฯ

ในกระบวนการหมักปลาร้าปลาช่อนของกลุ่มฯเมื่อเปรียบเทียมกับการหมักปลาร้าพื้นบ้าน ทั้งต้นทางและปลายทางผลลัพธ์ออกมาแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง โดยพบว่าวัตถุดิบหลักที่ใช้ต่างกันอย่างสิ้นเชิง ทางกลุ่มฯเลือกสรรปลาช่อนน๊อคน้ำแข็งเข้าสู่กระบวนการ ใช้เทคนิคและวัตถุดิบที่คัดสรรอย่างดี แต่ในขณะปลาร้าพื้นบ้านชาวบ้านลดต้นทุนใช้วัตถุดิบจากแหล่งธรรมชาติ อาทิ เช่น ปลาซิว ปลาสร้อย ปลาหมอ ปลานิล ฯลฯ นำมาหมัก ฉะนั้นผลิตภัณฑ์ปลาร้าปลาช่อนของกลุ่มฯกับปลาร้าพื้นบ้านคงไม่สามารถนำมาเปรียบเทียมคุณภาพกันได้

ฝันให้ไกลไปให้ถึง ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยม 1ในเมนูมิชลีนไกด์ เส้นทางความสำเร็จของกลุ่มแม่บ้านนางฟ้าปลาร้าบ้านโคก อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย อาจเป็นจุดเริ่มต้นเล็กๆของชุมชนหนึ่งในภาคอีสาน จุดเล็กๆแถบมองไม่เห็นบนแผนที่ประเทศไทย แม้กระทั่งผู้มีอำนาจรัฐท้องถิ่นไม่นำพาใดๆแต่สำหรับทีมงาน THE ISAAN RECORD จังหวัดหนองคาย มองเห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้นของชุมชน เห็นถึงเจตนารมณ์ของกลุ่ม เห็นถึงกุศโลบายแบบบ้านๆของคนคิดเอาชนะปัญหาที่รุมเร้าของชุมชน การดิ้นรนต่อสู้เพื่อปากท้องอาจเป็นแค่ก้าวแรกของชาวบ้านก็ยังดีกว่านั่งๆนอนๆอ้าปากรอเศษเดนจากนโยบายภาครัฐ ชุมชนช่วยกันคิดลงมือทำจนเกิดผลิตภัณฑ์ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยม ตำบลบ้านโคก อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย

“การที่กลุ่มยกระดับปลาร้า นำปลาช่อนมาหมักปลาร้า ใช้รำข้าว กข.12 หนองคาย ใช้เกลือก้อนใหญ่มาย่อยเป็นเกลือเม็ด ใช้เม็ดกระถินมาช่วยดับกลิ่นและรักษาคุณภาพเนื้อปลาเหล่านี้นับว่ามีต้นทุนที่สูงกว่าจะได้ผลผลิตออกขายได้เงินเข้ากลุ่ม พวกเราควักทุนส่วนตัว แต่ผลลัพธ์ย่อมคุ้มค่าถึงแม้ไม่กำไรก็ไม่ขาดทุน สิ่งที่กลุ่มฯวาดฝันสินค้าได้มีโอกาสยืนบนเวทีของดีประจำจังหวัดหนองคาย ถูกยกเป็นอาหารประจำถิ่น หวังว่าปลาร้าปลาช่อนชุดแรกอีก12เดือนที่ออกตลาดจะมีคุณภาพตามที่คาดหวัง ถ้าผู้ใหญ่จังหวัดหนองคายช่วยส่งเสริมให้เป็นของดีประจำภาคอีสานอย่างน้อยมิชชินไกด์หันมามองปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมจังหวัดหนองคาย ยิ่งไปกว่านั้นทางกลุ่มฯหวังว่าจะมีทุนสร้างศูนย์เรียนรู้ยกระดับหมักปลาร้าของกลุ่มแม่บ้านฯหวังให้เยาวชนได้มาสนใจแทนที่จะไปยุ่งเกี่ยวยาเสพติด ให้แม่บ้านมาใช้เวลาว่างสร้างรายได้เสริมเท่านี้พวกเราก็พอใจแล้วค่ะ” คุณโชติกา ประธานกลุ่มฯ กล่าวในที่สุด.

ผมปลานิล จังหวัดหนองคาย รายงาน