171

กระทรวงวัฒนธรรม - จังหวัดแม่ฮ่องสอน เสนอ “ข้าวปุกงา” เมนูอาหารถิ่นของจังหวัดแม่ฮ่องสอน “รสชาติ...ที่หายไป The Lost Taste”

ข่าวประชาสัมพันธ์

กระทรวงวัฒนธรรม ร่วมกับ จังหวัดแม่ฮ่องสอน เสนอ...เมนูอาหารถิ่นของจังหวัดแม่ฮ่องสอน “รสชาติ...ที่หายไป The Lost Taste” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 “ข้าวปุกงา”

"ข้าวปุกงา" เป็นขนมพื้นบ้านอันเป็นอัตลักษณ์ของชาวไทใหญ่ และกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน นิยมทำและรับประทานกันอย่างแพร่หลายในช่วงฤดูหนาว วัตถุดิบหลักทำจากข้าวเหนียว (นิยมใช้ข้าวเหนียวดำหรือข้าวก่ำพื้นเมือง) นึ่งสุกใหม่ๆ นำมาตำผสมกับ "งาขี้ม่อน" และเกลือป่นเล็กน้อย กรรมวิธีดั้งเดิมจะใช้วิธีการตำในครกกระเดื่องขนาดใหญ่ ครกมือ หรือในกระทะใบใหญ่ ซึ่งในขณะที่ตำนั้น เมล็ดข้าวเหนียวที่เหนียวหนึบจะกระทบกับตัวครกและสาก จนเกิดเสียงดัง “ปุก...ปุก” ก้องกังวานไปทั่วชุมชน เสียงนี้เองจึงกลายเป็นที่มาของชื่อขนมพื้นบ้านชนิดนี้ว่า “ข้าวปุก”

คุณยายหลง วัชโรธร ผู้เชี่ยวชาญการทำข้าวปุกงา มากว่า 30 ปี ได้เล่าให้เราถึงกรรมวิธีการทำข้าวปุกงา ซึ่งมีวัตถุดิบ ประกอบด้วย 1. งาขี้ม่อน 2. ข้าวเหนียว 3.น้ำตาลอ้อย 4. เกลือ

ส่วนวิธีการทำข้าวปุกงามีขั้นตอนดังนี้ 1.นำงาขี้ม่อนไปคั่ว และนำไปตำให้พอละเอียด 2. นำข้าวเหนียวที่เป็นข้าวสารไปแช่น้ำ 2-3 ชั่วโมง 3. แล้วนำข้าวเหนียวมานึ่งจนสุก 4.นำข้าวเหนียวที่สุกแล้ว เทใส่ครกหรือกระทะ โดยก่อนที่จะนำข้าวไปเทใส่ครกหรือกระทะ ให้โรยงาที่คั่วและตำเสร็จแล้ว ผสมเกลือเล็กน้อยที่ครก เพื่อกันข้าวเหนียวติดครกหรือติดกระทะ

5.จากนั้นทำการตำรวมกัน โดยใช้สากหรือต้นอ้อย ที่ตัดแต่งจนมีลักษณะเป็นก้าน จนได้เนื้อของข้าวปุกงา แล้วจึงนำไปคลุกกับงาที่เตรียมไว้ 6.นำมาจัดแบ่งเป็นห่อด้วยใบตองตึง/ ถุง/ หรือใบตองที่ทำเป็นรูปลักษณะกระทง ทานคู่กับน้ำอ้อย ทั้งแบบที่ละลายหรือไม่ละลาย ได้ตามความสะดวก

ภูมิปัญญาการตำข้าวปุก ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ชาติพันธุ์ไทใหญ่เท่านั้น แต่ในกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งก็มีประเพณีการตำข้าวปุกเป็นมรดกทางวัฒนธรรมเช่นกัน

เช่น ชาวลาหู่ (หรือมูเซอ) จะมีการตำข้าวปุกเพื่อใช้ใน "ปอยปีใหม่" หรือ เทศกาลปีใหม่ลาหู่ (หรือประเพณีกินวอ) เพื่อใช้ประกอบพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์และเฉลิมฉลอง

ชาวลีซู (หรือลีซอ): มีประเพณีการตำข้าวปุกใน "ประเพณีขึ้นปีใหม่" ของตนเอง เพื่อแสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหารหลังฤดูเก็บเกี่ยว และใช้เป็นของขวัญมอบให้แก่ผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ.

ฉลอง หมั่นสกุล จ.แม่ฮ่องสอ