1177

ชาวนครพนมไม่ลืมรากเหง้า จูงลูกหลานร่วมบุญกตัญญู “ข้าวประดับดิน” ประเพณีงดงามชาวอีสาน

ภูมิภาค

วันที่ 11 กันยายน 2569 แรม 14 ค่ำ เดือน 9 ซึ่งเป็นบุญข้าวประดับดิน หรือบุญเดือนเก้า ประเพณีสำคัญตามวิถีฮีตสิบสองของชาวอีสาน โดยในพื้นที่ จ.นครพนม ตามวัดต่างๆ ได้มีชาวบ้านนำห่อข้าวกับของกินง่ายๆ เอาไปวางไว้ตามธาตุบรรจุกระดูกญาติผู้ล่วงลับ โคนต้นไม้ หรือข้างกำแพงวัดตอนเช้ามืด พร้อมจุดธูปเทียนเรียกชื่อผู้เสียชีวิตมารับข้าวปลามีทั้งอาหารหวานคาวที่นำมาให้ ซึ่งมีคำถามว่าทำไมต้องมาทำกันในเวลาดึก เพราะมีความเชื่อว่าผู้ล่วงลับ จะได้กินอย่างอิ่มหนำสำราญ และไม่รบกวนคนเป็น

ทั้งนี้บุญข้าวประดับดิน หรือบุญเดือนเก้า หรือบุญห่อข้าวน้อย คือวิถีอีสานที่งดงามตามฮีตสิบสอง (จารีต 12 เดือน) คองสิบสี่ (แนวทางปฏิบัติอันงดงาม 14 ข้อ) คือการทำบุญอุทิศให้กับญาติ ร่วมทั้งผีไม่มีญาติ เรียกได้ว่าเป็นบุญแห่งความกตัญญูและเมตตา ที่ชาวอีสานสืบต่อกันมาหลายร้อยปี จึงถือได้ว่าบุญข้าวประดับดิน ไม่ใช่แค่ทำบุญให้ผี แต่คือการไม่ลืมรากเหง้า และการแบ่งปันให้กับผู้อื่น

ประเพณีบุญข้าวประดับดิน เกิดจากความเชื่อตามนิทานธรรมบท โดยปรารภถึงญาติพระเจ้าพิมพิสารได้ยักยอกเงินวัด ของสงฆ์ต่าง ๆ ไปเป็นของตนเอง ซึ่งเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในสมัยพระกัสสปะพุทธเจ้า (พระพุทธเจ้าองค์ที่ 3 ในภัทรกัปปัจจุบันนี้ โดยต่อจากพระโกนาคมนพุทธเจ้า และก่อนหน้าพระโคดมพุทธเจ้าพระองค์ปัจจุบัน) โดยพวกญาติของพระเจ้าพิมพิสารเหล่านั้น ครั้นตายไปแล้วได้ไปเกิดเป็นเปรตในนรกตลอดพุทธันดร คือการต้องโทษทัณฑ์หรือเสวยวิบากกรรมอยู่ในนรกเป็นระยะเวลานาน เมื่อพระเจ้าพิมพิสารไปถวายทานแด่พระสมณโคดมพระพุทธเจ้าในภัททกัปป์นี้ ก็ไม่ได้กรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลไปให้แก่พวกญาติเหล่านั้น

พอตกกลางคืนเปรตพวกญาติพระเจ้าพิมพิสารได้ส่งเสียงร้องโหยหวน และแสดงรูปร่างที่น่ากลัวแก่พระเจ้าพิมพิสารได้ยินและเห็น พอเช้าวันรุ่งขึ้นพระเจ้าพิมพิสารจึงไปทูลถามพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ทรงเล่าเรื่องราวที่เป็นมูลเหตุให้ได้ทรงทราบ จึงได้ทำบุญถวายทานอีก และอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปให้ญาติพี่น้องที่ตายไปแล้วได้รับส่วนกุศล จากนั้นเปรตเหล่านั้นได้มาแสดงตนให้พระเจ้าพิมพิสารทราบว่า ทุกข์ที่พวกญาติได้รับนั้นทุเลาเบาบางลง เพราะการอุทิศส่วนกุศลของพระองค์ จึงทำให้เกิดเป็นประเพณีบุญข้าวประดับดินขึ้นสืบมา โดยเฉพาะชาวอีสานถือเป็นประเพณีที่ต้องทำกันทุกปีมิได้ขาด โดยได้กำหนดเอาวันแรม 14 ค่ำ เดือน 9 เป็นเกณฑ์ บุญข้าวประดับดินเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าบุญเดือนเก้าดับ บางที่อาจจะเรียกว่าบุญเดือนเก้าลับก็มี.