ที่วัดห้วยขาน ตำบลหมอกจำแป่ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน บรรยากาศอบอวลไปด้วยความสุขและรอยยิ้มของเยาวชนกลุ่มเล็กๆ ที่กำลังขมักเขม้นกับการเรียนรู้และฝึกหัดทำ “เมโบ่” หรือ โคมประทีปพุทธบูชา เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าของพี่น้องชาติพันธุ์ปะโอ

ภาพบรรยากาศการถ่ายทอดภูมิปัญญานี้ เกิดขึ้นจากความร่วมมือของ สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน โดย นางสาวกมลลักษณ์ บุญซื่อ วัฒนธรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน ร่วมกับ ชุมชนบ้านห้วยขาน นำโดย นายกันตพงศ์ จองนันท์ ประธานเครือข่ายชาติพันธุ์ปะโอ ภายใต้ โครงการปอยลูเมโบ่ ปะโอ ลูกแม่พญานาค “Unseen Thai Thai” เสน่ห์วัฒนธรรมทั่วไทย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

      

ความพิเศษของกิจกรรมในครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงแค่การทำโคมไฟ แต่คือการเปิดพื้นที่แห่งการเรียนรู้ร่วมกันของ เยาวชนกว่า 30 ชีวิต จาก 3 ชาติพันธุ์ ประกอบด้วย เยาวชนชาติพันธุ์ปะโอ, เยาวชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยงแดง (กะแย) และเยาวชนชาติพันธุ์ไทใหญ่ (คนไต) โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิและปราชญ์ชาวบ้านมาคอยจับมือสอน ค่อยๆ เติมเต็มความรู้ทีละขั้นตอน ตั้งแต่การจัดเตรียมวัสดุ ไปจนถึงการขึ้นรูปโคมไฟอย่างละเอียด เพื่อให้เด็กๆ ได้สัมผัสคุณค่าของงานประดิดประดอยและร่วมอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมนี้ไว้อย่างภาคภูมิ

การทำประทีปพุทธบูชา (เมโบ่) มีจุดประสงค์สำคัญเพื่อนำไปใช้ใน “ประเพณีปอยลูเมโบ่” หรือประเพณีแห่โคมไฟของชาวปะโอ ซึ่งจะจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในช่วงเทศกาลออกพรรษา ตามความเชื่อที่ว่าเป็นการรับเสด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลังจากเสด็จลงมาจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์หลังทรงจำพรรษาและโปรดพระพุทธมารดาตลอด 3 เดือน

                

ความน่าสนใจคือ ประเพณี ปอยลูเมโบ่ อันโดดเด่นและมีเอกลักษณ์นี้ มีเพียงแห่งเดียวเท่านั้นที่ชุมชนบ้านห้วยขาน ตำบลหมอกจำแป่ อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน เพราะ“เมโบ่ เปรียบได้กับแสงไฟแห่งศรัทธและความสุข”

                

นายกันตพงศ์ จองนันท์ ประธานเครือข่ายชาติพันธุ์ปะโอ จังหวัดแม่ฮ่องสอน  เล่าถึงความเป็นมาและสัญลักษณ์อันลึกซึ้งที่ซ่อนอยู่ในแสงไฟว่า ในอดีตชาวบ้านจะใช้เทียนไม้สนปักไว้ตามหน้าบ้าน ทำให้ทั้งชุมชนสว่างไสวไปด้วยแสงไฟนับร้อยดวง แสงไฟเหล่านี้นอกจากจะเป็นการจุดเพื่อรับเสด็จพระพุทธเจ้าแล้ว ยังเป็นแสงแห่งความตื่นเต้นยินดีที่ลูกหลานจัดขึ้นเพื่อ “เฉลิมฉลองให้พ่อศีล แม่ศีล” ที่ได้ถือศีลปฏิบัติธรรม ณ วัดตลอดระยะเวลา 3 เดือนได้สำเร็จอย่างงดงาม

นอกจากนี้ จำนวนดวงโคมที่ประดับในแต่ละชุด ยังแฝงไปด้วยหลักธรรมและความหมายทางพุทธศาสนาอย่างแยบคาย 

โคม 3 ดวง สื่อถึง พระรัตนตรัย (พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์)

โคม 5 ดวง  สื่อถึง พระพุทธเจ้าทั้ง 5 พระองค์

โคม 7 ดวง  สื่อถึง วันทั้ง 7

โคม 9 ดวง สื่อถึง คุณลักษณะ 9 ประการของพระพุทธเจ้า (พุทธคุณ 9)

โคม 12 ดวง สื่อถึง 12 ราศี หรือ 12 เดือน

โคม 32 ดวง  สื่อถึง มหาปุริสลักษณะ 32 ประการ อันเป็นลักษณะกายมหาบุรุษที่บริบูรณ์