เมื่อเวลา 17.00 น.วันที่ 16 ตุลาคม 2569 ที่หน้าพิพิธภัณฑ์เมืองอุดรธานี เขตเทศบาลนครอุดรธานี นายณัฐพงศ์ คำวงศ์ปิน รอง ผวจ.อุดรธานี เป็นประธานแถลงข่าวการจัดงานประกวดควายสวยงาม “อุดรธานี วิถีคน วิถีควาย มรดกไทย มรดกโลก” ครั้งที่ 5 ประจำปี 2569 ชิงถ้วยพระราชทาน สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี กิจกรรม  ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 16-19 พ.ย.2569 ที่ พื้นที่โคกหนองโกสาธารณะ หมู่ 6 ต.ทุ่งใหญ่ อ.ทุ่งฝน อุดรธานี โดยมีผู้ร่วมแถลงข่าวประกอบด้วย นายสมัคร บุญปรก รองนายก อบจ.อุดรธานี น.ส.กนกวรรณ ดุงศรีแก้ว ผอ.ททท.สนง.อุดรธานี นายสุวัฒน์ มัตราช ปศุสัตว์ จ.อุดรธานี นายศุภณัฐ ชินนิยมพาณิชย์ ปลัด อ.ทุ่งฝน พ.ต.อ.พันธุ์เพ็ชร เหล่ากำเนิดเพชร รอง ผบก.ภ.จว.อุดรธานี นายพงษ์เทพ เลิศประเสริฐ นายก ส.อนุรักษ์และพัฒนาควายไทย จ.อุดรธานี ในพระอุปถัมภ์ รศ.ดร.ฤทธิชัย พิลาชัย คณบดีบัณฑิตวิทยาลัย ม.ราชภัฏอุดรธานี โดยมี หน.ส่วนราชการ เอกชน มวลชนเข้าร่วมจำนวนมาก

วัตถุประสงค์ของการจัดโครงการนี้ เพื่อ ปชส.การท่องเที่ยวในจังหวัดอุดรธานี กระตุ้นเศรษฐกิจ ส่งเสริม อนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมประเพณีไทย การผลิตสินค้าโอทอปและผลิตภัณฑ์จากชุมชน เชื่อมโยงการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญา วิถีชีวิตที่เป็นอัตลักษณ์ของพื้นถิ่นอีสาน ผลักดันให้เกิดการอนุรักษ์และพัฒนาควายไทย ให้เกษตรกรและผู้สนใจหันกลับมาเลี้ยงควายเพิ่มมากขึ้น และอนุรักษ์ควายไทยให้เป็นมรดกของคนไทย เป็นข้อมูลในการเลี้ยงควายและใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการตัดสินใจเลี้ยงควายหรือการลงทุนในผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวกับวิถีคน วิถีควาย เช่น อาชีพ ปลูกหญ้าอาหารสัตว์ เกษตรแปลงใหญ่จากการรวมตัวกันของเกษตรกรอำเภอกุดจับ ปุ๋ยเม็ดจากมูลควาย กระดิ่งควายงาม ผลิตภัณฑ์ ผ้าชิดลายควาย ตุ๊กตาควาย ฯลฯ ซึ่งจะก่อให้เกิดการสร้างงาน สร้างอาชีพ ลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ให้กับชุมชนแก้ปัญหาความยากจน ยกระดับเศรษฐกิจในชุมชนท้องถิ่น ให้มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืนสืบไป ในการประกวดได้รับสมัครในระบบออนไลน์ เท่านั้นและได้ปิดการรับสมัครในการประกวดควาย สวยงาม ในวันที่ 31 ตุลาคม 2569 มีเกษตรกรจากทั่วประเทศนำควาย สมัครเข้าร่วมการประกวด จำนวน 250 ตัว

อุดรธานีเป็นจังหวัดที่มีศักยภาพด้านการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรมที่หลากหลายรวมทั้งด้านกสิกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง วิถีชีวิตและอัตลักษณ์พื้นถิ่นอีสาน ที่มีโครงสร้างพื้นฐานด้านกสิกรรมที่อาศัยวิถีธรรมชาติมาอย่างยาว นาน เช่น การปลูกข้าว โดยใช้แรงงานจากควายไทย เป็นต้น และมีการส่งเสริมการเลี้ยงควายทั้งโครงการจากรัฐ รวมถึงท้องถิ่น จากข้อมูลจาก สนง.ปศุสัตว์จังหวัดอุดรธานี ปี 2568 มีผู้เลี้ยงควายทั้งจังหวัด รวม 13,846 ราย จำนวนควาย 73,914 ตัว

ก่อนนี้ในปี พ.ศ.2546 - 2547 ได้มีการค้นพบหลักฐานที่หลุมขุดวัดโพธิ์ศรีใน แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง 2 พบโครงกระ ดูกสัตว์ที่สำคัญแบบเต็มโครงสมบูรณ์ ได้แก่ โครงกระดูกตระกูลวัวควาย โครงกระดูกปลา และโครงกระดูกสุนัข ซึ่งโครงกระดูกตระกูลวัวควายไม่มีศีรษะ ยังไม่ชี้ชัดว่าเป็นโครงกระดูกวัวหรือควาย จนกระทั่งวันที่ 22 ต.ค. 2563 มีการลงนามบันทึกข้อตกลงเพื่อจัดตั้งหมู่บ้านอนุรักษ์และพัฒนาควายไทยอุดรธานี ที่ห้วยโปร่งวัว ต.ทุ่งใหญ่ อ.ทุ่งฝน จ.อุดรธานี โดย อบจ.อุดรธานี ร่วมกับ ม.ราชภัฏอุดรธานี และภาคีเครือข่ายดำเนินการก่อตั้งหมู่บ้านอนุรักษ์และพัฒนาควายไทยอุดรธานี เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว ส่งเสริมอาชีพ และพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน เพื่อสืบสานวัฒนธรรมวิถีชีวิตและอัตลักษณ์พื้นถิ่นอีสาน ตลอดจนส่งเสริมและพัฒนาการเลี้ยงสายพันธุ์ควายไทย ภายใต้สิ่งแวดล้อมที่ดีตามวิถีชุมชนท้องถิ่นอีสาน เชื่อมโยงการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญา วิถีชีวิต ที่เป็นอัตลักษณ์พื้นถิ่นอีสาน 

ต่อมาในปี 2566ได้มีการนำชิ้นส่วนโครงกระดูกตระกูลวัวควายที่พบนี้ไปตรวจ DNA โดยการประสานความร่วมมือของศูนย์ส่งเสริมอนุรักษ์และพัฒนาควายไทยจังหวัดอุดรธานี พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง และ ศ.ดร.มนต์ชัย ดวงจินดา คณะเกษตรศาสตร์ ม.ขอนแก่น และในปี 2567 ได้รับรายงานผลการตรวจ DNA บ่งชี้ว่าเป็น "โครงกระดูกควาย" อายุกว่า 3,000 ปี

สำหรับกิจกรรมภายในงาน “อุดรธานี วิถีคน วิถีควาย มรดกไทย มรดกโลก” ครั้งที่ 5 ประจำปี 2569 ประกอบด้วย พิธีอัญเชิญถ้วยพระราชทานอย่างยิ่งใหญ่ในวันที่ 16 พ.ย. ตั้งแต่เวลา 16.30 น. พิธีเปิดงานและพิธีมอบใบประกาศนียบัตรโครงการเกษตรกรสายพันธุ์ดี การประกวดควายสวยงามระดับท้องถิ่นและระดับ ประเทศ ชิงถ้วยพระราชทาน สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณ วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี กว่า 250 ตัว ในวันที่ 17 พ.ย.เป็นการประกวดควายสวยงามและควายแคระในระดับท้องถิ่น ในวันที่ 18 -  19 พ.ย.การประกวดควายสวยงามระดับประเทศ และโชว์พ่อพันธุ์ควายสวยงาม ควายแคระ ควายแฟนซี (ควายยักษ์) จากทั่วประเทศกว่า 50 ตัว มูลค่ากว่า 1,000 ล้านบาท