พ.ต.อ.ทวี ขยายความว่า ความขัดแย้งในพื้นที่ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น 22 ปี แต่ยาวนานนับร้อยปี ในอดีตคนในพื้นที่เคยพยายามใช้พื้นที่ทางการเมืองแก้ปัญหา เช่น กรณีของหะยีสุหลง โต๊ะมีนา หรือเหตุการณ์ดุซงญอ แต่สุดท้ายกลับต้องเผชิญกับโศกนาฏกรรม ถูกทำร้าย ทรมาน และลอบสังหาร ทำให้กลุ่มผู้เห็นต่างในอดีตไม่ยอมรับกระบวนการทางการเมือง

“สิ่งที่เราพบเมื่อ 12 ปีที่แล้ว (ปี 2556) คือเราพบทางออกแล้ว แต่จนถึงปัจจุบันเรายังไม่มีข้อยุติ เพราะความไม่ต่อเนื่องและความหวาดระแวง แค่ภาษาพูดบนโต๊ะเจรจาในขณะนั้น ฝ่ายเห็นต่างขอให้เรียกเขาว่าเป็น ‘นักต่อสู้’ ฝ่ายทหารที่ไปกับผมหลายคนก็บอกว่าเรียกไม่ได้ ทั้งที่ในวงพูดคุยระหว่าง สำเร็จ ศรีหร่าย  กับนายฮัสซัน ตอยิบ ก็พูดคุยกันอย่างสนิทสนม”

      

พ.ต.อ.ทวี กล่าวต่อถึงหมุดหมายตามยุทธศาสตร์ชาติว่า ตามกรอบยุทธศาสตร์ระบุว่าในปี 2570 ชายแดนใต้จะต้องมีข้อยุติความขัดแย้งและเกิดสันติสุข ซึ่งเปรียบเสมือนสัญญาประชาคม ดังนั้น การเพิ่มงบประมาณหรือเพิ่มอาวุธยุทโธปกรณ์ไม่ใช่ช่องทางการสร้างสันติภาพที่แท้จริง 

    

“การสร้างสันติภาพวันนี้หนีไม่พ้นต้องเปิดใจและพูดคุยกัน ต้องให้คนในพื้นที่เป็นผู้กำหนดอนาคตตัวเองภายใต้รัฐธรรม นูญ เมื่อเราเปิดพื้นที่ให้กับ ‘คนถือปืนกับคนถือปืน’ มาคุยกันแล้ว มันยังไม่พอ เพราะจะต้องมีประชาชนเข้าร่วมรับฟังและกำหนดอนาคตด้วย”

    

พ.ต.อ.ทวี ชี้ให้เห็นถึงพลังของภาคประชาชนและปัญญาชนในพื้นที่ โดยยกตัวอย่างด้านการศึกษาว่า บาบอหรือโต๊ะครูที่ไปศึกษาต่างประเทศแล้วกลับมาตั้งโรงเรียนเอกชนสอนศาสนา เช่น โรงเรียนดารุสสลาม และโรงเรียนธรรมวิทยามูลนิธิ แม้จะได้รับเงินอุดหนุนรายหัวจากรัฐเพียง 13,000–15,000 บาท ขณะที่โรงเรียนรัฐได้เกือบ 60,000 บาท แต่กลับสามารถพัฒนาจนเด็กชนะการแข่งขันโอลิมปิกวิชาการกว่า 100 คน และสอบเข้าคณะแพทยศาสตร์ได้ปีละนับสิบคน ผ่านการขับเคลื่อนของคนในพื้นที่ เช่น โครงการ CHANGE (ห้องเรียนเชนจ์) เป็นโครงการปฏิรูปการศึกษาในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ริเริ่มและมีที่ปรึกษาคือ นายแพทย์กิ๊ฟลัน ดอเลาะ จิตแพทย์ชำนาญการ โรงพยาบาลนราธิวาสราชนครินทร์) 

     

ในทางตรงกันข้าม พ.ต.อ.ทวี ชี้ถึงความล้มเหลวจากการที่รัฐ ‘คิดแทนประชาชน’ โดยระบุว่า ล่าสุดตนได้เดินทางไปดูงานด้านปศุสัตว์ที่ อ.ปะนาเระ พบอาคารนิคมอุตสาหกรรมฮาลาลถูกทิ้งร้างถึง 30 หลัง

       

“สร้างไว้ 30 หลัง ร้างหมดเลย เพราะเวลาสร้าง รัฐไปคิดเอาเองว่าจะให้คนกลับบ้านมาอยู่ กำนันก็บอกว่าคนที่กลับมาเขาอยากอยู่แบบคนทั่วไป ไม่ใช่มากำหนดกฎเกณฑ์อาณาเขตให้เขาอยู่ สุดท้ายพองบประมาณลงไป รัฐคิด ข้าราชการเกษียณไป ก็ไม่มีใครสานต่อ กลายเป็นอาคารร้างผุพัง เสียดายงบประมาณมาก ดังนั้นถ้ารัฐจะพัฒนา รัฐต้องหนุน แล้วให้ประชา ชนเป็นผู้เขียนและลงมือทำ”