สังคมหมอข่าว : ประเพณีบุญบั้งไฟ กับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การพนัน ทะเลาะวิวาท สะท้อนปัญหาใหญ่ที่แต่ละท้องถิ่นควบคุมไม่ได้ !!

ประเพณีบุญบั้งไฟ เป็นประเพณีวัฒนธรรมความเชื่อของคนอีสานมาเนิ่นนาน ในประเพณี 12 เดือน ”ฮีตสิบสองคองสิบสี่” ประเพณีบุญบั้งไฟ เป็นงานบุญเดือนหกตามฮีตสิบสองของชาวอีสาน จัดขึ้นเพื่อ ขอฝนจาก "พญาแถน" เทพยดาผู้บันดาลฝน ให้ตกต้องตามฤดูกาลก่อนเริ่มทำนา ความเชื่อนี้สะท้อนผ่านนิทานพื้นบ้านและผูกโยงกับวิถีชีวิตเกษตรกรรมอย่างลึกซึ้ง

โดยเฉพาะพญาแถน: ชาวอีสานเชื่อว่า "พญาแถน" หรือพระยาแถน เป็นผู้ดูแลโลกและฝนฟ้า การจุดบั้งไฟขึ้นสู่ท้องฟ้าคือการส่งสัญญาณและถวายไฟให้พญาแถนทราบว่าฤดูกาลทำนามาถึงแล้ว ขอให้ท่านประทานน้ำฝนลงมาหล่อเลี้ยงต้นข้าว พญาคันคาก: ก็เป็นนิทานพื้นบ้านเล่าถึงพญาคันคาก (คางคก) ที่ทำสงครามกับพญาแถนจนชนะ และทำสัญญากันว่า หากพญาคันคากส่งเสียงร้องอ๊บๆ หรือมีการจุดบั้งไฟเมื่อใด ขอให้พญาแถนปล่อยฝนลงมายังโลก ส่วน ผาแดงนางไอ่: เป็นอีกหนึ่งตำนานที่สะท้อนความเชื่อเรื่องการทำบั้งไฟเพื่อแข่งขันกัน แต่กลายเป็นโศกนาฏกรรมที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องพญานาคและการเกิดหนองน้ำ

ถามว่าบุญบั้งไฟมีคุณค่าทางจิตใจและสังคมอย่างไร นอกจากเรื่องการขอฝนแล้ว บุญบั้งไฟยังเป็นกุศโลบายของคนโบราณในการสร้างความสามัคคีในชุมชน ก่อนเริ่มงานจะมีการทำพิธีเลี้ยงเจ้าปู่และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำหมู่บ้าน เพื่อความเป็นสิริมงคล บุญบั้งไฟ เป็นประเพณีเก่าแก่ที่สะท้อนถึงความเชื่อ ศรัทธา และความผูกพันอันลึกซึ้งระหว่างชาวอีสานกับธรรมชาติ เช่น ประเพณีบุญบั้งไฟ ซึ่งเป็นประเพณีพื้นบ้านของชาวอีสานที่ผูกพันกับความเชื่อในเรื่องการขอฝนด้วยการทำบั้งไฟจุดขึ้นไปบนฟ้าเพื่อขอฝนบุญบั้งไฟเป็นหนึ่งในฮีตสิบสองเดือนของชาวอีสานนิยมทำกันในเดือน 6 หรือเดือน 7 อันเป็นช่วงฤดูฝนเข้าสู่การทำนา ตกกล้า หว่าน ไถ เหล่านี้คือวัฒนธรรมความเชื่อมาแต่โบราณกาลของคนอีสาน”คนอีสานมักม่วน”

สิ่งหนึ่งที่จะพบเห็นบางครั้งจนเป็นคดีความที่ผู้จัดงานไม่ว่าจะเป็นผู้บริหารระดับสูง หรือ นายอำเภอ ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ลงไปจนถึงกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ที่ไม่สามารถควบคุมได้นั้นคือ “แอลกอ ฮอล์” อันเป็นค่านิยมทางสังคมในทุกระดับ จะพบเห็นไม่เว้นแม้เยาวชนตัวเล็กๆ สตรี ถือขวดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ออกลีลาตามเสียงดนตรี การฟ้อนรำ การละเล่น ความสนุกสนานจะเกิดจาการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

จะพบเห็นแทบทุกงาน ตามมาคือการทะเลาะวิวาท จากเล็กๆจนถึงขั้นเสียชีวิต ซึ่งคนอีสานจะลืมกำพืดในสมัยเมื่อ 50 ปีที่ผ่านมาบุญบั้งไฟมีแต่สนุกสนาน ไม่เคยมีเรื่องบาดหมางใจกัน เล่นโคลน ปะแป้ง บั้งไฟไม่ขึ้นก็หามกันไปลงขี้ตม(โคลน) เครื่องดื่มสมัยก่อนก็คือเหล้าสาโท ประเภทมหรสพครบงันอย่างทุกวันนี้ไม่มี ปัญหาสังคมที่ว่าจึงไม่เกิดขึ้นในหมู่บ้าน ชุมชน นั้นๆ ปัจจุบันนี้ผู้ใหญ่พากันแหกประเพณีเก่าๆ ไหนละว่าสืบสานประเพณีวัฒนธรรมของท้องถิ่น

ที่กล่าวมาจึงขอฝากผู้จัดงานทุกพื้นที่ได้มีแผนงาน ทำความเข้าใจในทุกฝ่ายให้ละเอียดรอบครอบ มอบหมายภารกิจควบคุมดูแลอย่าให้มีในชุมชน สิ่งหนึ่งที่มีระบาดกันไปทั่วนั้นคือ การพนันขันต่อ บั้งไฟแต่ละค่าย แต่ละสำนักไหนจะต้องมีการเดิมพันติดตามมา นอกจากนั้นมาตรการให้ผู้คนห่างจากฐานจุดบั้งไฟ ยังควบคุมกันไม่ได้ อะไรมันจะเกิดขึ้น จังหวัดมีประกาศเรื่องการควบคุมการจุดพลุ บั้งไฟ ดอกไม้เพลิง แต่ผู้จัดไม่ได้ค่อยคำนึง เกิดปัญหาแก้กันที่หลัง นี่คือนิสัยของคนไทย !!.

สุภัชรกานต์ แก้วสิงห์ รายงานจากจังหวัดหนองบัวลำภู